Prewencja, profilaktyka, promocja


Promocja zdrowia wraz z profilaktyką zdrowotną nie należą do zakresu działalności szczególnie preferowanej przez władze publiczne, które zdecydowanie większy nacisk kładą na bardziej kosztowna medycynę naprawczą [1].

Program DAJEMY RADĘ wyjaśnia czym jest promocja zdrowia, dlaczego jest ona potrzebna, kto powinien odnieść z niej korzyści, co to jest profilaktyka zdrowotna i w jaki sposób można zapobiegać chorobom nowotworowym, i kiedy jest właściwy moment na takie działania.


[1] Uważa się, że w opiece zdrowotnej nad społeczeństwem medycyna naprawcza jest nieporównanie mniej skuteczna i bardziej kosztowna niż zapobiegawcza, a mimo to państwo nadal kładzie nacisk przede wszystkim na nią (bo jest spektakularna) i jednocześnie zaniedbują profilaktykę (która - choć bardzo efektywna - jest mało efektowna). Źródło http://lpj.pl


ZDROWIE

Światowa Organizacja Zdrowia zdefiniowała pojęcie „zdrowia” w 1947 roku określając zdrowie jako stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego dobrostanu, a nie wyłącznie brak choroby czy kalectwa. Ponadto, definicja ta została uzupełniona o sprawność do prowadzenie produktywnego życia społecznego i ekonomicznego, a także o wymiar duchowy.


W latach 70-tych XX wieku Marc Lalonde [1] (kanadyjski minister zdrowia) zdefiniował tzw. "pola zdrowia” (ilustruje rys. poniżej), które mają wpływ na nasze zdrowie.

Opracowanie własne


[1] Marc Lalonde – minister zdrowia i opieki społecznej Kanady. W 1974 opublikował raport „A New Perspective on the Health of Canadians”, w którym przedstawił koncepcję „pól zdrowia”. Źródło Wikipedia


Prezentowana koncepcja „pól zdrowia” pozwala na uporządkowanie każdego czynnika, któremu można przypisać wpływ na stan zdrowia, jednej z czterech wyróżnionych kategorii.

Największy wpływ na zdrowie – ok. 53% ma styl życia, czyli między innymi: aktywność fizyczna, sposób odżywiania, radzenie sobie ze stresem, stosowanie używek (nikotyna, alkohol, środki psychoaktywne, seksualne). Jest to grupa czynników, na które mamy bezpośredni wpływ.

Środowisko fizyczne – warunkuje stan zdrowia człowieka w ok. 21%. Korzystny wpływ na zdrowie ma: stan czystości wody, powietrza i gleby, ilość odpadów, zdrowa i bezpieczna szkoła itd. Negatywne oddziaływanie na zdrowie wynika w znacznym stopniu z degradacji środowiska naturalnego, promieniowania jonizującego, hałasu, szkodliwych substancji chemicznych oraz czynników biologicznych. Oddziaływanie człowieka na poszczególne elementy zmienia się wraz z postępem cywilizacyjnym i technologicznym.

Czynniki genetyczne są odpowiedzialne w ok. 16% za nasze zdrowie, nie mamy na nie żadnego wpływu.

Opieka medyczna (jej dostępność, organizacja i jakość) wpływa na zdrowie tylko w około 10%. Jesteśmy wyłącznie odbiorcami działań, na które nie mamy bezpośredniego wpływu. Najlepiej zorganizowana, o bogatych zasobach sprzętowych i dobrze finansowana ochrona zdrowia nie warunkuje utrzymania stanu pełnego zdrowia.


POLITYKA ZDROWOTNA

Polityka zdrowotna obejmuje:

  • promocję zdrowia
  • profilaktykę zdrowotną
  • opiekę zdrowotną

Wyjaśnienia wymaga czym jest profilaktyka zdrowotna (prewencja [1]) jako zapobieganie chorobom, a czym jest promocja zdrowia. Obydwa pojęcia są pojęciami równoważnymi, ponieważ promocja zdrowia mieści się w profilaktyce (profilaktyka wczesna i pierwotna). Promocja zdrowia zorientowana jest na zdrowie – czyli wzmacnianie zdrowia, a profilaktyka zorientowana jest na chorobę i skupia się uniknięciu lub pokonaniu choroby.

Podejście profilaktyczne.

Działania profilaktyczne to działania mające na celu uniknięcie choroby i/lub zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia zaburzeń.

Podejście promocyjne.

Promocja zdrowia to optymalizacja zdrowia, wzmacniania stanu zdrowia i mobilizacja wszystkich rezerw zdrowia.


[1] Prewencja, profilaktyka, zapobieganie czynom i zjawiskom uważanym za niepożądane. Źródło: Wikisłownik


PROMOCJA ZDROWIA

Promocja zdrowia jest procesem umożliwiającym ludziom zwiększenie kontroli nad własnym zdrowiem oraz jego poprawę poprzez podnoszenie wiedzy w społeczeństwie o sposobach skutecznego zapobiegania chorobom, tworzenie odpowiednich warunków społecznych, ekonomicznych i gospodarczych korzystnych dla poprawy stanu zdrowia.

Karta Ottawska (1986 r.) określa działania z zakresu „Promocji Zdrowia”, jako wspierające, broniące i umożliwiające zachowanie zdrowia, jak również wyznacza wszechstronną strategię promocji zdrowia określając główne obszary działań, którymi są:

  • budowanie polityki zdrowia publicznego
  • tworzenie i wzmacnianie środowisk wspierających zdrowie
  • wzmacnianie działań środowiskowych (społecznych) na rzecz zdrowia
  • rozwijanie umiejętności osobniczych
  • reorientacja świadczeń zdrowotnych na promujące zdrowie

Wśród działań na rzecz wzmacniania środowisk wspierających zdrowie, należy zwrócić uwagę na stwarzanie społeczeństwu lokalnemu warunków do działań na rzecz zdrowia, a w szczególności na popieranie prozdrowotnych postaw oraz rozwijanie wiedzy i umiejętności w promowaniu własnego i wspólnego zdrowia, a także na wzrost jakości życia obywateli.

Aby promować zdrowie należy odejść od traktowanie ludzi, jako biernych odbiorców programów zdrowotnych, a wręcz angażować i uznać ich za aktywnych współudziałowców w całym procesie kształtowania zdrowia społeczeństwa lokalnego.

Wybrane cele promocji zdrowia:

  • zwiększenie aktywności fizycznej
  • poprawa sposoby żywienia i jakości zdrowotnej żywności
  • zwiększenie edukacji zdrowotnej

Zasady zdrowego stylu życia:

  • zdrowe i racjonalne odżywianie się
  • odpowiednia aktywność fizyczna
  • umiejętność radzenie sobie ze stresem
  • życie bez szkodliwych uzależnień od nikotyny, alkoholu, narkotyków, leków i innych substancji
  • utrzymywanie prawidłowej masy ciała.

Największym zagrożeniem dla zdrowia są ubóstwo i niski poziom wykształcenia.


RAK - NOWOTWÓR ZŁOŚLIWY

Powyższe aspekty oraz dostępne źródła miały zasadniczy wpływ na kształt przygotowanego programu. Punktem odniesienia do opracowania programu w takim kształcie była diagnoza chorób nowotworowych, ze szczególnym uwzględnieniem nowotworów złośliwych. Rak, jak by to nie zabrzmiało, jako ta z najbardziej z rozwiniętych form nowotworu złośliwego jest motywem przewodnim całego programu, który zaplanowany został na działaniach opartych na profilaktyce wczesnej, która ma utrwalać prawidłowe wzorce zdrowego stylu życia. Program zakłada również prowadzenie działań na poziomie profilaktyki nowotworowej pierwotnej w zakresie wspierania wszelkich działań w obszarze zapobiegania chorobom nowotworowym poprzez kontrolowanie czynników ryzyka.


PROFILAKTYKA ZDROWOTNA (PREWENCJA ZDROWOTNA)

W programie wszelkie podejmowane działania nakierowane są na zapobieganie powstawaniu niekorzystnych wzorów zachowań społecznych, które przyczyniają się do podwyższania ryzyka choroby, a prowadzona edukacja zdrowotna zorientowana jest na zapobieganie chorobom nowotworowym, która ma upowszechniać zdrowy styl życia i sposób zachowania człowieka tak, by nie prowadził on do pojawienia się choroby.

CHOROBA - jest takim stanem organizmu, kiedy to czujemy się źle, a owego złego samopoczucia nie można jednak powiązać z krótkotrwałym, przejściowym uwarunkowaniem psychologicznym lub bytowym, lecz z dolegliwościami wywołanymi przez zmiany strukturalne lub zmienioną czynność organizmu. Przez dolegliwości rozumiemy przy tym doznania, które są przejawem nieprawidłowych zmian struktury organizmu lub zaburzeń regulacji funkcji narządów.

Profilaktyka zdrowotna jest to szereg działań mających na celu zapobieganie chorobie bądź innemu niekorzystnemu zjawisku zdrowotnemu przed jej rozwinięciem się, poprzez kontrolowanie przyczyn i czynników ryzyka.

Coraz dłuższa jest lista chorób,w stosunku do których medycyna jest bezradna i chorym może zaoferować wyłącznie leczenie objawowe, dlatego XXI wiek powinien stawiać na profilaktykę.

Wyróżniamy 3 rodzaje profilaktyki:

  • Profilaktyka I stopnia obejmująca umacnianie zdrowia, swoiste zapobieganie chorobom (działania promocji zdrowia, szczepienia ochronne)
  • Profilaktyka II stopnia (wtórna) – obejmująca wczesne wykrycie nieprawidłowości i podjęcie działań do ich eliminacji, zahamowanie choroby, (profilaktyczne badania okresowe, badania przesiewowe, diagnostyczne)
  • Profilaktyka III stopnia: działania mające na celu niedopuszczenie do rozwinięcia już powstałej choroby, powrót do normalnego stanu zdrowia (rehabilitacja)

Na każdym etapie profilaktyki istotne znaczenie ma edukacja zdrowotna, czyli uczenie się jak dbać o zdrowie własne i społeczności. Proces edukacji obejmuje dostarczanie wiedzy, kształtowanie postaw oraz rozwijanie umiejętności dokonywania wyborów niezależnego podejmowania życiowych decyzji.

Miejsce programu DAJEMY RADĘ w krajowej polityce zdrowotnej. 

Opracowanie własne.

Promocja zdrowia – pogram wpisuje się w proces umożliwiający jednostkom i grupom społecznym zwiększenie kontroli nad uwarunkowaniami zdrowia w celu poprawy ich stanu zdrowia, oraz sprzyjający rozwijaniu zdrowego stylu życia, a także kształtowaniu innych środowiskowych i osobniczych czynników prowadzących do zdrowia.

Przyjęte kierunki promocji zdrowia:

  • Promocja zdrowia zorientowana na osobę (konsumenta) – jej celem jest bezpośrednie zwiększenie indywidualnego potencjału zdrowia konsumenta.
  • Promocja zdrowia zorientowana na społeczność lokalną na obszarach wiejskich powiatu gostynskiego – jej celem jest polepszenie ekonomicznych, społecznych, kulturowych, przyrodniczych i technicznych warunków życia mieszkańców wsi.

Profilaktyka zdrowotna – w programie zaplanowano działania mające na celu zapobieganie chorobom nowotworowym.

Program zorientowany jest na następujące fazy:

  • profilaktykę wczesną – utrwalanie prawidłowych wzorców zdrowego stylu życia,
  • profilaktykę pierwotną (I faza) – zapobieganie chorobom nowotworowym poprzez kontrolowanie czynników ryzyka.

Z uwagi na prowadzone już w Polsce kampanie antyrakowe dotyczące wczesnego wykrywania i leczenia chorób nowotworowych program nie obejmuje faz:

  • profilaktyki wtórnej (II faza) – zapobieganie konsekwencjom choroby nowotworowej poprzez jej wczesne wykrycie i leczenie (przesiewowe badanie skriningowe),
  • profilaktyki fazy III – zahamowanie postępu choroby nowotworowej oraz ograniczenie powikłań.
 
 
 
 
 
 
 

OBSZARY KONFLIKTU INTERESU Z PUNKTU WIDZENIA CZŁOWIEKA I RAKA.

Opracowanie własne.

Skutki zachowań dla zdrowia człowieka – wyróżnia się dwie grupy przeciwstawnych zachowań.

Zachowania pozytywne (prozdrowotne) – sprzyjające zdrowiu, zwiększające jego potencjał, chroniące przez zagrożeniami lub służące przywrócenia zdrowia, należą do nich m.in.: racjonalne żywienie, odpowiednia aktywność fizyczna, radzenie sobie ze stresem; niedostatki tych zachowań mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie; (JA)

Zachowania negatywne (antyzdrowotne) – stwarzają ryzyko dla zdrowia, powodują bezpośrednie lub odległe szkody zdrowotne, należ do nich m.in.: używanie substancji psychoaktywnych, zachowania agresywne, nieodpowiednie odżywianie się i brak aktywności fizycznej; (ON RAK)


Obszary działania programu -  przyjęty model

EDUKACJA

Program wspiera wykorzystanie dostępnej wiedzy z zakresu biologii, chemii, fizyki dla zrozumienia związków przyczynowo-skutkowych mających wpływ na życie i zdrowie człowieka oraz na środowisko, w którym żyje. Edukacja zdrowotna jest nieodłącznym składnikiem promocji zdrowia i najlepszą inwestycją w zdrowie.

ZDROWIE

Program wspiera, promuje i popularyzuje działania prozdrowotne w kierunku reorientacji całościowego postrzegania organizmu i zdrowia człowieka na rzecz zmniejszenia odciążenia publicznego sytemu opieki zdrowotnej.

STYL ŻYCIA

Program wspiera i popularyzuje promocję przyrodniczych, ekologicznych, kulturowych, sportowych, rekreacyjnych i społecznych aspektów oddziaływania na całokształt zachowań człowieka, jego styl życia, w tym na zmianę złych nawyków żywieniowych. Ma on również zapobiegać lub zmniejszać zachorowalności na choroby inne niż choroby nowotworowe związane ze stylem życia.

POLITYKI-JUTRA

Program wspiera obywatelskie działania lobbingowe na rzecz zmiany reorientacji postrzegania przez Państwo w ramach ochrony zdrowia szeroko rozumianego interesu zdrowotnego oraz harmonijnego rozwoju człowieka w oparciu o zrównoważony i wszechstronny ekologiczny rozwój środowiska z uwzględnieniem czynników społecznych, gospodarczych, politycznych, socjalnych i ekonomicznych. W ten sposób promocja zdrowia ma integrować wszystkie sektory społeczne, a także rząd w celu ścisłej współpracy i zapewnienia działania na rzecz zdrowia dla wszystkich.